Azərbaycan Respublikasının Dövlət Şəhərsalma və Arxitektura Komitəsinin sədri Abbas Ələsgərovun Echo.az saytına müsahibəsi

16 sentyabr 2016

-Bu günlərdə Dövlət Şəhərsalma və Arxitektura Komitəsində Bakı şəhərinin Suraxanı, Nəsimi, Xətai, Nərimanov, Nizami, Yasamal, Səbail, Pirallahı, Xəzər rayonlarının İcra Hakimiyyəti başçısının müavinləri və baş memarları ilə həmin rayonların sosial-iqtisadi inkişafının sürətləndirilməsinə dair əlavə tədbirlər barədə Azərbaycan Respublikasi Nazirlər Kabinetinin 25 fevral 2016-cı il tarixli, 86 nömrəli Qərarının icrası ilə bağlı görüş keçirilmişdir. Həmin Qərar çərçivəsində artıq hansı işlərin görüldüyündən danışardınız?

-Görüşün keçirilməsində məqsəd qeyd olunan Qərarın respublika ərazisində ilk “pilot layihə”nin həyata keçirilməsi ilə bağlı müzakirələrin aparılması və təxirəsalınmaz işlərin həyata keçirilməsidir. Komitə tərəfindən tikinti üçün nəzərdə tutulmuş 22 obyekt üzrə planlaşdırma tövsiyələri razılaşdırılmışdır. Eyni zamanda inşa ediləcək mənzillərin sayı və onların ümumi sahəsi sökülənlərə nisbətdə 5-10 dəfəyədək artmış, hər bir obyekt üzrə tikinti sıxlığı əmsalı isə normativlərə riayət olunmaqla həyata keçirilmişdir.

-Əvvəllər tikinti üçün ayrılan sahə və onun yerləşdirilməsi hal-hazırda həyata keçirilən pilot layihə üzrə eksperimentdə nəzərdə tutulandan nə ilə fərqlənir?

-Bir 16 mərtəbəli yaşayış binasının tikintisi üçün 25 sotdan az torpaq sahəsinin ayrılması, əgər o Bakı şəhərinin yerli İcra hakimiyyəti orqanı tərəfindən təsdiq olunmuş tkinti obyektlərinin 5 hektaradək məhəllənin (bir hektardan az olmamaqla) ərazisində yerləşdirilməsinin planlaşdırma həllinə uyğun gəlmirsə məsləhət görülmür.

Məhəllə-magistral yollarla, yaşayış küçələri, piyada xiyabanları, təbii və süni qurğularla hüdudlanmış yaşayış rayonunun bir hissəsidir. Bir çox ölkələrdə məhəllələrin işlənib hazırlanması qaydaları müəyyən olunmuşdur, bizdə də bu nəzərdə tutulmuşdur və “pilot layihə” üçün yaxın günlərdə təsdiq olunacaq. Bakının mövcud məhəllələri 0,5-dən 2 hektaradək əraziləri əhatə edir və sahibkarlar üçün tikinti və investisiya qoyuluşunun predmetidir. Bugün 200 hektar ərazisi olan “Ağ şəhər” kimi iri layihəyə investisiya qoymaq istəyən sahibkarlar praktiki olaraq yoxdur. Buna görə də bizim anlayışımızda məhəllə və ya ümumi məkanı (həyəti) birləşdirən yaşayış evləri qrupu beş hektarı keçməməlidir ki, bu da “pilot layihə” üçün yetərlidir.

Bugün ötən illərdən fərqli olaraq məhəllələrin tikintisinin planlaşdırma işləri özündə yaşayış binalarının, avtomobil dayanacaqlarının, yaşıllıqların, meydançaların, keçidlərin və digər abadlaşdırma obyeltlərinin yerləşdirilməsini, eləcə də tikinti sıxlığı əmsalını, mərtəbəliliyi, koordinat nişanları ilə birlikdə məhəllədə torpaq sahələrinin mümkün ayrılması sərhədlərini, şaquli planlaşdırmanı, qırmızı xətləri, mühəndis şəbəkə və qurğularını ehtiva edir.

Həmçinin söküntünün həcmini, mənzillərin sayını, ümumi yaşayış sahəsini və məhəllə tikintisinin əsas texniki-iqtisadi göstəricilərini müəyyən edir. Bu işlərdə bir neçə sahibkarın iştirakına baxmayaraq tamamlanmış məhəllə tikintisini əldə etməyə imkan verir.

Mövcud bazar iqtisadiyyatı şəraitində Bakı şəhəri İcra hakimiyyəti orqanları tərəfindən yerinə yetirilməsi mümkün olmayan müfəssəl planların tətbiqi üçün inadkarlıq bugün anlaşılan deyil. Sovet dövrünün bu proseduru hazırda zəruri deyil və MDB-də bizim həmkarlar bundan imtina etmiş və torpaqdan istifadə və tikinti qaydalarını tətbiq edirlər ki, sonuncu da təəssüf ki, bizdə-Azərbaycan Respublikasının Şəhərsalma və Tikinti Məcəlləsində mövcud deyil. Hələ 2 aprel 2004-cü ildə Azərbaycan Respublikasının Prezidenti  İlham Əliyev Bakı şəhər İcra hakimiyyətində olarkən onlara təklif etmişdir: “Ayrı-ayrı məhəllələrin necə tikilməsini də yəqin siz müəyyən etməlisiniz. Yəni siz deməlisiniz ki, bu məhəllədə 10 bina, məsələn, beşi 16 mərtəbəli, üçü 14 mərtəbəli və s. olmalıdır. Orada bina tikmək istəyən sahibkar da bilsin ki, o, nə tikəcəkdir. Yəni belə olmamalıdır ki, oranı boşaltdı, yerində istədiyi səviyyədə nəsə tikdi, qalanı qaldı. Hər bir məhəllə üçün ayrıca layihə olmalıdır və siz də deməlisiniz ki, burada bu cür ev tikilməlidir”.

Onun tərəfindən yüksək peşəkarlıq səviyyədə deyilmiş bu fikirlər, əslində icra hakimiyyəti orqanları üçün məhz şəhərsalma reqlamenti və memarlıq-planlaşdırma göstərişinin elementidir, hansılara ki, tikinti başlamazdan öncə riayət edilməlidir. Məxsusən də Doing Businessin hesabatında deyildiyi kimi  bugün tikinti üçün hazırlıq, razılaşdırma və icazənin alınmasında kifayət qədər uzun prosedurlara malikik (qeyd edək ki, Dünya Bankının və Beynəlxalq maliyyə koorporasiyasının Doing Business-2016 illik reytinqində “Tikintiyə icazənin alınması” göstəricisi üzrə Azərbaycan 189 ölkə arasında 114-cü yeri tutmuşdur).

Heç kimə sir deyil ki, bu cür layihəqabağı məlumatlar və memarlıq-planlaşdırma göstərişləri çərçivəsində bəzi ölkələrdə işçi sənədlərinin (bu tikinti layihəsi deyil) hazırlanması ilə eyni vaxtda tikintiyə başlamağa icazə verilir.

Lakin hazırki şəraidə “eskiz” layihəsi adlanan sənəd istifadə olunur və geniş yayılmışdır ki, sonuncunun da statusu hər hansı qərarlarla qanuniləşdirilməmişdir. Halbuki, Azərbaycanda kifayət qədər nümunələr var ki, eskiz layihənin əsasında işçi sənədlərinin hazırlanması ilə paralel olaraq tikintiyə başlanılmış, bu zaman qısa müddətdə respublikanın bütün mərkəzi rayonları və dünyanın ən gözəl şəhərlərindən biri olan Bakı abadlaşdırılmışdır.

Nəzərə alsaq ki, “pilot layihə” eksperiment kimi həyata keçirilir, tərəfimizdən eskiz layihə hazırlanmışdır ki, bu da müvafiq qaydada razılaşdırılaraq təsdiq olunur və sonra işçi sənədlərinin hazırlanması ilə eyni vaxtda Bakı şəhərinin yerli icra hakimiyyətləri tərəfindən tikintinin başlanması üçün icazə verilir. Belə prosedura tikintinin müddətini iki dəfə azaldacaq, ələxsus da o yalnız “pilot layihə”də aprobasiya olunacaq. Işçi sənədlərinin hazırlanması AzDTN-lərə uyğun olaraq həyata keçirilir, eləcə də ayrı-ayrı hissələri tikintinin təhlükəsizliyi və etibarlılıqı üzrə mütəxəssislərlə razılaşdırılır. Belə qayda bəzi ölkələrdə  öz həllini tapıb. Hesab edirəm ki, “pilot layihə”lərin həyata keçirilməsi zamanı Bakı şəhər icra hakimiyyətinin yerli orqanları ilə birlikdə yuxarıda göstərilən prosedura riayət olunacaqdır.

-Siz 16 mərtəbəli yaşayış binalarının sayının məhdudlaşdırılmasını təklif edirsiniz. Bu nə ilə şərtlənir?

-Bu gün yaşayış tikintisi ərazilərində başdan-başa 16 mərtəbəli (və daha yüksək) yaşayış binaları tətbiq olunur ki, bu da ərazilərin planlaşdırılması zamanı yolverilməzdir. Ərazilərin tikinti sıxlığı əmsalı normalardan dəfələrlə artıqdır ki, bu da sakinlərin təhlükəsizliyini təmin etmir, insolyasiya pozulur. Həmçinin dəhliz tipli çoxmərtəbəli yaşayış binalarının tikintisi də geniş yayılmışdır ki, bu da əsasən müəyyən məhdudiyyətlərin hazırlanmasını sövq etmişdir. Çoxmərtəbəli blok seksiyalı (əvvəllər 4 mənzilə qədər tətbiq edilən) bir mərtəbədə 9 mənzil nəzərdə tutulmuş dəhliz tipli mərtəbəyə çevirmək-bu nonsensdir. Belə alınır ki, 9 mənzildən 5-i küləklənmir, mərtəbənin ümumi yaşayış sahəsi 450 kv.m əvəzinə 800-dən artıq olur, bu zaman mərtəbələrin, liftlərin sayı və yerləşməsi bəzi hallarda normalara cavab vermir. 3 və daha yuxarı yaşayış mərtəbələri qeyri-yaşayış obyektləri ilə tikilir ki, bu da yolverilməzdir. Bununla da bir hektara düşən əhali sıxlığı 1000 nəfərdən artıq olur ki, bu da normanı 2 dəfə üstələyir. Ədəbiyyatda yüksək mərtəbəli yaşayış binalarında yaşamağın qeyri-komfort olmasını göstərən bir sıra misallar verilmişdir. Məsələn-əhalinin sıxlığı insanların davranışına və ərazinin sosial iqliminə əsaslı şəkildə təsir göstərir. Sakinlər arasında ünsiyyətin azalması (çoxlu sayda qonşuyla ünsiyyətin olmaması), yaşayış mühitinin anonimliyi hissinin artması (hər şey hamınındır, hər şey heçkimidir), əsasən yeniyetmələr arasında məişət vandalizminin və cinayətkarlığın artmasına aparır.

-Rayonların icra hakimiyyətlərinə verdiyiniz tövsiyyələr barədə daha ətraflı danışmağınızı istərdik?

-Biz 5 hektaradək məhəllənin ifrat yüksək tikinti sıxlığı əmsalının azaldılmasını tövsiyə edirik. Məhəllədaxili tikintilər üçün blok seksiyalar tətbiq edilməklə 9-10-12 mərtəbəli yaşayış binaların layihələndirilməsi və tikintisi tövsiyə olunur.

Məhəllənin tikintisində 16 və daha çox mərtəbəli yaşayış binalarının layihələndirilməsi və inşası tövsiyyə olunmur. Müvafiq əsaslandırma olduqda 1 tikilinin dominant şəklində yerləşdirilməsi mümkündür. Məsələn-1 hektardan artıq məhəllədə öncədən bina və qurğuların sökülməsi üçün nəzərdə tutulmuş ərazidə ayrıca dayanan bir 16 mərtəbəli yaşayış evinin ucaldılması yolveriləndir. Müvafiq olaraq 1 hektar ərazidə ortamərtəbəli tikinti zamanı tikintinin maya dəyəri 10 %-dək azalır, obyektlərin istismara mərhələli şəkildə vaxtında verilməsi isə sahibkarın maliyyə vəziyyətini əhəmiyyətli şəkildə yaxşılaşdıracaq. Təəccüb doğuran məsələlərdən biri də odur ki, eyni bir tikinti sıxlığı əmsalında nə üçünsə 10 mərtəbəli 6 bloklu ev əvəzinə 3 ayrıca dayanan 16 mərtəbəli yaşayış evinə üstünlük verilir.

-Yeri gəlmişkən Azərbaycanın Şəhərsalma və Tikinti Məcəlləsinin qəbul edilməsindən 3 ildən artıq vaxt keçmişdir. Sizin tərfinizdən qüvvədə olan Məcəlləyə əlavə və dəyişikliklərə dair hansısa tövsiyyələr verilmişdirmi?

-Bir çox ölkələrdən fərqli olaraq bizim Məcəllə təəssüf ki, normativ sənədlərə aid olan çoxlu anlayışları özündə ehtiva edir. 10 illiklərdir ki, mütəxsəssislər bu normaları əldə rəhbər tutub və texniki tərəqqi inkişaf etdikcə onlara düzəlişlər edilir. Şəhərsalmanın idarəedilməsinin təşkilinə gəldikdə isə burada da qeyri-peşəkar xarakterli sovet dövrünün çoxlu maddələri vardır ki, bu da bazar şəraitində qəbul edilməzdir. Məcəlləyə əlavə və dəyişikliklərin edilməsinə dair bizim çoxsaylı tövsiyyələrimiz (şifahi və yazılı) nə üçünsə qəbul edilməmişdir. Görünür bu sahə ilə məşğul olan hüquq xidmətlərinin peşəkarlıq səviyyəsi bizim mütəxəssislərdən daha yuxarıdır.




geriyə